اقتصاد ایران برای حفظ رقابت پذیری در حال حرکت به سوی اقتصاد هوشمند است؛ مسیری که تحقق آن به آموزش، زیرساخت، فناوری و تصمیم سازی تخصصی وابسته است.
تحول دیجیتال در اقتصاد، بالاتر از آن که یک پروژه فناورانه باشد، یک تغییر در شیوه حکمرانی اقتصادی و مدیریت کسب و کارها شمرده می شود. به همین دلیل، خیلی از کشورهایی که امروز در حوزه اقتصاد هوشمند پیشرو هستند، سال ها قبل از توسعه سامانه های دیجیتال، سرمایه گذاری گسترده ای در آموزش نیروی انسانی، تدوین قوانین متناسب با اقتصاد نوین و ایجاد زیرساخت های ارتباطی انجام داده اند. تجربه این کشورها نشان داده است فناوری زمانی به افزایش بهره وری منجر می شود که فعالین اقتصادی بتوانند از ظرفیت آن به درستی استفاده نمایند.
در چنین شرایطی، کارشناسان باور دارند ایران هم برای حفظ رقابت پذیری اقتصادی، ناگزیر از حرکت در همین مسیر است؛ مسیری که البته باتوجه به ساختار گسترده بازار، تنوع فعالیتهای اقتصادی و سابقه طولانی کسب وکارهای سنتی، نیازمند برنامه ریزی تدریجی و واقع بینانه خواهد بود. از دید صاحب نظران، آینده اقتصاد ایران نه در حذف بازار سنتی، بلکه در پیوند تجربه پرارزش آن با تکنولوژی های جدید، آموزش مستمر و مدیریت هوشمند رقم خواهد خورد.
آموزش و زیرساخت؛ دو ضلع جدایی ناپذیر تحول بازار
مهدی فهامی، اقتصاددان و مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: در کشورمان باآنکه طی سالیان اخیر توسعه خدمات الکترونیکی، سامانه های مختلف و گسترش تجارت آنلاین با سرعت بیشتری دنبال شده است، اما همچنان فاصله قابل توجهی میان ایجاد ابزارهای فناورانه و آماده سازی زمینه های لازم جهت استفاده مؤثر از آنها وجود دارد.
وی اضافه کرد: خیلی از کسب وکارهای کوچک و متوسط هنوز در شروع مسیر تحول دیجیتال قرار دارند و برای استفاده از تکنولوژی های جدید، به آموزش، مشاوره و حمایت های تخصصی نیاز دارند.
این اقتصاددادن اشاره کرد: در اقتصاد امروز، داده ها به اندازه سرمایه و نیروی انسانی اهمیت یافته اند و تحلیل صحیح اطلاعات می تواند به پیشبینی رفتار بازار، مدیریت موجودی کالا، کاهش هزینه ها و افزایش رضایت مصرف کنندگان کمک نماید به همین جهت رقابت اقتصادی بالاتر از آن که به حجم سرمایه وابسته باشد، به کیفیت تحلیل اطلاعات و سرعت تصمیم گیری وابسته خواهد بود.
وی با اعلان اینکه توسعه مهارت های نوین هم به یکی از نیازمندیهای اقتصاد آینده تبدیل گشته است، اظهار داشت: ورود نسل جدید فناوری ها، خیلی از مشاغل را متحول کرده و در مقابل، فرصتهای تازه ای برای کسب و کارها به وجود آورده است. به همین دلیل، آموزش های مهارتی دیگر تنها به فراگیری یک حرفه محدود نمی گردد، بلکه شامل آشنایی با فناوری های دیجیتال، مدیریت داده، بازاریابی نوین، ارتباط با مشتری و استفاده از ابزارهای هوشمند هم خواهد بود.
بازار سنتی در آستانه یک گذار تاریخی
مهری سلیمی، فعال حوزه اقتصادی و بخش خصوصی در اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: بازار ایران از ظرفیت قابل توجهی برای ورود به این مرحله برخوردارست. گستردگی شبکه توزیع، تجربه چندین دهه فعالیت صنفی، حضور نسل جوان و گسترش زیرساخت های ارتباطی، فرصت هایی را به وجود آورده که در صورت برنامه ریزی مناسب می تواند به افزایش بهره وری و رقابت پذیری اقتصاد کشور منجر شود. در عین حال، تحقق این هدف مستلزم آن است که برنامه های آموزشی، سیاستهای حمایتی و زیرساخت های فنی به موازات یکدیگر توسعه یابند.
وی افزود: از طرفی، هوشمندسازی اقتصاد به معنای کنار گذاشتن شیوه های سنتی نیست چونکه تجربه پرارزش بازارهای سنتی، شناخت دقیق نیازهای مشتریان و سرمایه اجتماعی شکل گرفته در این بخش، همچنان یکی از مهم ترین مزیت های اقتصاد ایران شمرده می شود. آن چه اهمیت دارد، ایجاد پیوند میان این تجربه تاریخی با ابزارهای نوین مدیریتی و فناوری های روز است؛ پیوندی که می تواند ضمن حفظ هویت بازار، زمینه پیشرفت کیفیت خدمات، افزایش شفافیت و بهبود فضای کسب وکار را فراهم آورد.
این فعال حوزه اقتصادی با تکیه بر این که همزمان، نقش سیاستگذاری هم در این راه تعیین کننده است، اظهار داشت: ثبات قوانین، هماهنگی میان دستگاه های اجرائی، استفاده از نظر متخصصان و پرهیز از تصمیم های مقطعی، همچون عواملی است که می تواند زمینه حرکت آرام و مستمر اقتصاد بسمت هوشمندسازی را فراهم آورد. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است هرچه سیاستگذاری مبتنی بر برنامه های طولانی مدت و مشارکت ذی نفعان باشد، فرایند تحول هم با هزینه کمتر و اثربخشی بیشتری همراه خواهد بود.
وی اشاره کرد: حال زمان آن رسیده است که نگاه به فناوری از یک ابزار جانبی فراتر رود و به عنوان بخشی از راهبرد توسعه اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد. در چنین شرایطی، دیدگاه فعالین بازار و مدیرانی که سال ها با مسایل اجرایی این حوزه درگیر بوده اند هم می تواند تصویر روشن تری از نیازها، ظرفیت ها و الزامات این مسیر ارایه کند.
زیرساخت های اقتصاد هوشمند در بازار ایران درحال توسعه است
در کنار دیدگاه های کارشناسی در رابطه با آینده اقتصاد دیجیتال، فعالین بازار هم باور دارند موفقیت در راه هوشمندسازی اقتصاد، تنها با گسترش فناوری محقق نمی شود و ایجاد زیرساخت های مناسب، آموزش مستمر و استفاده از ظرفیت متخصصان، سه رکن اساسی این تحول بشمار می رود.
محمد نمکی زاده، رییس اتاق اصناف مرکز استان اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شتاب تحولات فناوری در جهان اظهار داشت: امروز دنیا با سرعت زیادی بسمت استفاده از هوش مصنوعی حرکت می کند و اگر ما از این مسیر عقب بمانیم، فاصله مان با اقتصاد جهانی بیشتر خواهد شد. از طرفی ورود به این عرصه تنها با طرح یک ایده یا راه اندازی چند سیستم امکانپذیر نیست، بلکه ابتدا باید زیرساخت های لازم فراهم و ریل گذاری مناسبی برای استقرار فناوری صورت گیرد.
وی با اعلان اینکه موفقیت سامانه های هوشمند وابسته به کیفیت طراحی و اجرای آنهاست، اضافه کرد: سیستم زمانی می تواند به ساماندهی امور کمک نماید که بر پایه شناخت دقیق مسایل و با مشارکت متخصصان شکل گرفته باشد. اگر زیرساخت ها فراهم نباشد یا افراد متخصص در فرایند طراحی و تصمیم گیری حضور نداشته باشند، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.
نمکی زاده استفاده از ظرفیت کارشناسان را یکی از نیازهای امروز اقتصاد کشور دانست و اظهار داشت: در خیلی از حوزه ها باید از افراد متخصص همان حوزه بهره گرفت تا تصمیم ها بر پایه تجربه، دانش و شناخت دقیق مسایل اتخاذ شود. به عقیده وی، هر اندازه فاصله میان تصمیم گیران و بدنه کارشناسی کمتر باشد، اجرای سیاستها هم با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود.
رئیس اتاق اصناف مرکز استان اصفهان همینطور بر اهمیت آموزش در راه تحول بازار تاکید کرد و اظهار داشت: توسعه هر فعالیت اقتصادی نیازمند آموزش مستمر است. به باور وی، صرف اعطای مجوز برای ورود افراد به یک حرفه، بدون آن که آموزش های لازم در اختیار آنان قرار گیرد، نمی تواند تضمین کننده موفقیت کسب و کارها باشد و مهارت آموزی باید به عنوان بخشی از فرایند توسعه فعالیتهای اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به تغییرات سریع فضای کسب وکار اضافه کرد: شرایط اقتصادی امروز با سالهای گذشته تفاوت های زیادی پیدا کرده و فعالین اقتصادی هر روز با مسایل و الزامات جدیدی مواجه هستند. به این دلیل، بروزرسانی دانش، افزایش مهارت ها و آشنایی با تکنولوژی های جدید، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای ادامه فعالیت در بازار به حساب می آید.
نمکی زاده در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه مسئله محور را یکی از پیش نیازهای مدیریت کارآمد دانست و اظهار داشت: باید میان مسئله و مشکل تفاوت قائل شد. خیلی از موضوعات، مسایل قابل بررسی و قابل حل هستند و زمانی که با چنین نگاهی بر آنها پرداخته شود، امکان یافتن راهکارهای عملی هم افزوده می شود. به گفته ی ایشان، اصلاح فرآیندها و بهبود عملکرد، نیازمند همین نوع نگاه در سطوح مختلف تصمیم گیری است.
وی با اشاره به ظرفیت گسترده شبکه توزیع کشور اشاره کرد: بازار ایران از توانائیها و تجربیات ارزشمندی برخوردار می باشد و اگر این ظرفیت با تکنولوژی های جدید، آموزش و زیرساخت های مناسب همراه شود، می تواند نقش مؤثرتری در افزایش بهره وری و ارایه خدمات ایفا کند چونکه آینده اقتصاد در گرو پیوند تجربه بازار با دانش روز و تکنولوژی های جدید خواهد بود.
رئیس اتاق اصناف اصفهان اشاره کرد: حرکت بسمت اقتصاد هوشمند، فرآیندی تدریجی است و نیازمند همکاری همه بخش های مرتبط، از سیاست گذاران و سازمانهای دولتی گرفته تا فعالین اقتصادی، مراکز آموزشی و متخصصان فناوری است.
بازار آینده؛ تلفیق تجربه، فناوری و سرمایه انسانی
علی زارعی، کارشناس هوشمندسازی بازار و مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: اقتصاد ایران در آستانه تحولی قرار گرفته که موفقیت در آن، بالاتر از هر چیز به ایجاد تعادل میان تجربه گذشته و نیازهای آینده وابسته است. بازار سنتی ایران طی دهه های متمادی توانسته است در شرایط گوناگون، از نوسانات اقتصادی گرفته تا تغییر الگوهای مصرف، نقش خویش را در تأمین نیازهای جامعه حفظ کند؛ ظرفیتی که امروز هم می تواند یکی از مهم ترین پشتوانه های حرکت بسمت اقتصاد هوشمند باشد.
وی اضافه کرد: هوشمندسازی بازار به معنای تغییر هویت آن نیست، بلکه هدف اصلی، افزایش بهره وری، پیشرفت کیفیت خدمات، کاهش هزینه های مبادله، تصمیم گیری مبتنی بر داده و استفاده از ابزارهایی است که بتوانند فعالیتهای اقتصادی را با سرعت و دقت بیشتری هدایت کنند. در چنین شرایطی، فناوری زمانی به یک مزیت رقابتی تبدیل می شود که در کنار آن آموزش، مهارت، زیرساخت های پایدار و قوانین متناسب هم توسعه یابد.
این مدرس دانشگاه اشاره کرد: توسعه اقتصاد دیجیتال صرفا به واحدهای بزرگ اقتصادی محدود نمی گردد. بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصاد ایران در کسب وکارهای کوچک و متوسط نهفته است؛ واحدهایی که در صورت دسترسی به آموزش های کاربردی، ابزارهای نوین مدیریتی و خدمات فناورانه، می توانند سهم مؤثرتری در افزایش بهره وری، اشتغال و رونق اقتصادی ایفا کنند.
وی اشاره کرد: تقویت ارتباط میان دانشگاه ها، مراکز علمی، شرکتهای دانش بنیان و فعالین اقتصادی می تواند یکی از حلقه های تکمیل کننده این مسیر باشد. انتقال دانش روز به فضای حقیقی کسب وکار، توسعه آموزش های تخصصی و استفاده از تجربه فعالین بازار، زمینه ایجاد نسلی از کسب و کارها را فراهم می آورد که علاوه بر اتکا بر سرمایه انسانی، از فناوری هم به عنوان ابزاری برای توسعه استفاده می نمایند.
زارعی با اعلان اینکه هوشمندسازی اقتصاد نیازمند نگاه طولانی مدت است، اشاره کرد: تحول در ساختار بازار، فرآیندی تدریجی است و با تصمیم های کوتاه مدت یا اجرای مقطعی چند طرح محقق نخواهد شد. آن چه می تواند این مسیر را هموار کند، تداوم سیاست گذاری، ثبات در برنامه ها، مشارکت فعالین اقتصادی و استفاده از ظرفیت نهادهای علمی و تخصصی در فرایند تصمیم سازی است.
وی افزود: در این بین، اصفهان به واسطه پیشینه تاریخی خود در تجارت، صنعت، تولید و خدمات، می تواند یکی از استانهای پیشرو در آزمودن الگوهای نوین مدیریت بازار باشد. وجود شبکه گسترده کسب وکارها، ظرفیتهای علمی، دانشگاهی و فناورانه و همینطور تجربه طولانی فعالین اقتصادی، فرصت مناسبی برای حرکت به سمت الگوهای نوین مدیریت اقتصادی فراهم نموده است؛ الگویی که در آن، تجربه بازار سنتی نه کنار گذاشته می شود و نه جای خویش را به فناوری می دهد، بلکه این دو در کنار یکدیگر قرار می گیرند تا زمینه ایجاد اقتصادی کارآمدتر، رقابت پذیرتر و متناسب با تحولات جهانی را فراهم آورند.
بازار ایران در راه حرکت به سمت اقتصاد هوشمند
از صحبت کارشناسان و فعالین حوزه لقتصاد و بازار در این گزارش میتوان این استنباط را کرد که آن چه امروز بالاتر از هر زمان دیگری اهمیت دارد، ایجاد یک نگاه مشترک به آینده اقتصاد است؛ نگاهی که در آن فناوری، آموزش، سرمایه انسانی، تجربه فعالین اقتصادی و سیاستگذاری علمی، اجزای یک منظومه واحد تلقی شوند. اگر چنین هم افزایی شکل بگیرد، اقتصاد ایران خواهد توانست از فرصتهای پیش روی خود برای افزایش بهره وری، پیشرفت کیفیت خدمات، توسعه کسب وکارهای نوآور و تقویت جایگاه خود در اقتصاد منطقه ای و جهانی بهره بیشتری ببرد؛ مسیری که هرچند زمان بر است، اما می تواند افق تازه ای را پیش روی بازار کشور بگشاید.
بطور خلاصه، این اقتصاددادن اشاره کرد: در اقتصاد امروز، داده ها به اندازه سرمایه و نیروی انسانی اهمیت یافته اند و تحلیل صحیح اطلاعات می تواند به پیشبینی رفتار بازار، مدیریت موجودی کالا، کاهش هزینه ها و افزایش رضایت مصرف کنندگان کمک کند به همین جهت رقابت اقتصادی بالاتر از آنکه به حجم سرمایه وابسته باشد، به کیفیت تحلیل اطلاعات و سرعت تصمیم گیری وابسته خواهد بود. نمکی زاده در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه مساله محور را یکی از پیش نیازهای مدیریت کارآمد دانست و عنوان کرد: باید میان مساله و مشکل تفاوت قائل شد. بسیاری از موضوعات، مسائل قابل بررسی و قابل حل هستند و زمانی که با چنین نگاهی بر آنها پرداخته شود، امکان یافتن راهکارهای عملی هم افزوده می شود.